CHÀO MỪNG CÁC EM ĐẾN VỚI
BÀI HỌC NGÀY HÔM NAY!

KHỞI ĐỘNG

KHỞI ĐỘNG

Vì sao những thành tựu văn minh đã hơn 5 000 năm vẫn được
nhân loại trân trọng và tôn vinh trong cuộc sống hiện tại?

Câu trả lời
• Nó minh chứng cho sự vĩ đại của một
nền văn minh độc đáo trải dài lịch sử.
• Khơi dậy niềm tự hào về lịch sử đất
nước trong mỗi người dân Ai Cập
• Đây là cách để họ thêm gắn bó với
quá khứ.

BÀI 5:
CHỦ
ĐỀ
3:
KHÁI NIỆM VĂN MINH – MỘT SỐ NỀN
MỘT
SỐ
NỀN
VĂN
MINH
THẾ
GIỚI
VĂN MINH PHƯƠNG ĐÔNG THỜI KÌ CỔ
THỜI KÌ- TRUNG
CỔ - TRUNG
ĐẠI
ĐẠI

NỘI DUNG BÀI HỌC
I. Khái niệm văn minh.
Khái quát lịch sử văn minh
thời kì cổ - trung đại

II. Một số nền văn minh
phương Đông thời kì cổ trung đại

1. Khái niệm văn minh
2. Tìm hiểu khái quát tiến trình lịch sử các
nền văn minh thế giới thời kì cổ - trung đại
1. Văn minh Ai Cập cổ đại
2. Văn minh Ấn Độ thời kì cổ - trung đại
3. Văn minh Trung Hoa thời kì cổ - trung đại

KHÁI NIỆM VĂN MINH.
KHÁI QUÁT LỊCH SỬ VĂN MINH
THỜI KÌ CỔ - TRUNG ĐẠI

1. Khái niệm văn minh
1. Tại sao chúng ta cần
nghiên cứu về các nền
văn minh thế giới thời kì
cổ - trung đại?

2. Những thành tựu và giá
trị của văn minh thế giới thời
kì cổ - trung đại có ý nghĩa
gì đối với thế giới hiện tại?

3. Những kiến thức lịch sử thế giới thời kì cổ - trung
đại có tầm quan trọng như thế nào để chúng ta hiểu
biết về bản thân và lịch sử của dân tộc mình?

THẢO LUẬN NHÓM
Nhiệm vụ: Đọc nội dung thông tin mục 1, đọc Tư liệu 1, mục
SGK tr.33, 34 và trả lời câu hỏi:

Em hãy giải thích về khái niệm văn hóa, văn minh?

Tư liệu 1:
Định nghĩa văn hóa được sử dụng phổ biến

Định nghĩa chỉ ra những
thành tố vật chất và tinh thần
của văn hoá.

Định nghĩa cho rằng: văn hoá
tạo ra tính cách, bản sắc của
một nhóm, một cộng đồng
người hoặc dân tộc.

Chúng ta có thể phân biệt các nhóm người, các cộng đồng
người, các dân tộc thông qua bản sắc văn hoá của họ.

Văn minh
• Là sự tiến bộ về vật chất và
tinh thần của xã hội loài người.
• Là trạng thái phát triển cao của

Nền văn minh Maya (1000 TCN – 1521 SCN)

văn hoá, khi xã hội loài người
vượt qua trình độ của thời kì
dã man.
Nền văn minh Inca (1200 - 1532)

Văn hóa
• Là tổng thể những giá trị vật chất
và tinh thần mà con người sáng

Chữ tượng hình của người Ai Cập cổ đại

tạo nên.
• Văn hoá tạo ra đặc tính, bản sắc
của một xã hội hoặc nhóm người
trong xã hội.
Kim tự tháp Ai Cập

Em có biết?
Thời kỳ mông muội
Lịch sử loài người

Thời kỳ dã man

Ph.Ăng-ghen

3000 năm
TCN

Thời kỳ văn minh

Văn minh

Văn minh

Văn minh hậu

nông nghiệp

công nghiệp

công nghiệp

THẢO LUẬN NHÓM
Dựa vào những kiến thức đã học kết
hợp đọc mục Em có biết, em hãy nêu:
• Khái niệm văn minh, văn hóa giống
nhau và khác nhau như thế nào?
• Nêu một ví dụ để chứng minh.

Áo dài Việt Nam

Thành Babylon

Sự giống và khác nhau của khái niệm văn minh, văn hóa
Văn minh

Văn hóa

• Là những sáng tạo về vật chất và tinh thần của con người trong quá trình
lịch
sử
để
tồn
tại
và
phục
vụ
cuộc
sống
của
mình.
Giống nhau
• Con người sáng tạo ra văn hoá, văn minh trong mối liên hệ với môi
trường sống của mình.
Khác nhau

• Văn minh là trạng thái phát
triển cao của văn hoá

• Văn hoá ra đời cùng với nhân loại.
• Văn hoá sau một thời gian phát triển
lâu dài mới sản sinh ra văn minh.

Các em hãy đọc mục 2 - SGK tr.34, 35 và Bảng khái quát một số

2. Khái quát tiến trình lịch sử các nền

nền văn minh thế giới thời kì cổ - trung đại và trả lời câu hỏi: Em

thế triển
giớicủa
thời
trung
hãy văn
trình minh
bày sự phát
một kì
số cổ
nền -văn
minh đại
thế giới
thời kì cổ - trung đại trên trục thời gian.
Tên nền văn minh

Thời gian

Ai Cập cổ đại

Khoảng năm 3200 – năm 30 TCN

Lưỡng Hà cổ đại

Khoảng cuối thiên niên kỉ IV TCN – giữa thiên niên kỉ I TCN

Ấn Độ thời kì cổ - trung đại

Giữa thiên niên kỉ III TCN – năm 1857

Trung Hoa thời kì cổ - trung đại

Khoảng thế kỉ XXI TCN – năm 1911

Hy Lạp – La Mã cổ đại

Khoảng cuối thiên niên kỉ III TCN – năm 476

Văn minh Tây Âu thời kì Phục hưng

Thế kỉ XV – XVII (ở Tây Âu)

Lưỡng Hà
Trung Hoa

Đông Bắc
châu Phi

Phương
Đông

Ấn Độ

Ai Cập
Tây Á

Nửa sau thiên niên kỉ IV TCN

• Thời gian hình thành: khoảng nửa sau
thiên niên kỉ IV TCN.
• Khu vực: Đông Bắc châu Phi và Tây Á.
• Bốn trung tâm văn minh lớn thời kì cổ
đại ở phương Đông là: Ai Cập, Lưỡng
Hà, Ấn Độ, Trung Hoa.
• Đặc điểm chung: hình thành trên lưu
vực của các dòng sông lớn.

Sông Nin

Nền văn minh Trung Hoa

Nền văn minh Ai Cập

Nền văn minh Lưỡng Hà

Nền văn minh Ấn Độ

Hy Lạp

La Mã

Phương
Tây

Xuất hiện muộn hơn

• Thời gian: xuất hiện muộn hơn
so với phương Đông.
• Đặc điểm: văn minh Hy Lạp - La
Mã cổ đại phát triển rực rỡ và
trở thành cơ sở của văn minh
phương Tây sau này.

Nền văn minh La Mã và Hi Lạp
cổ đại

Nền văn minh Hi Lạp, La Mã cổ đại

Em có biết?

May-a
A-dơ-tếch

Văn minh May-a
(1000 TCN – 1521 SCN)

Văn minh Inca

Inca

(1200 - 1532)

Văn minh A-dơ-tếch
(1215 - 1521)

Hãy nhận xét về thời gian hình thành
và lịch sử phát triển của các nền văn
minh phương Đông và phương Tây
thời kì cổ trung đại.

Nhận xét
- Các nền văn minh ra đời từ rất sớm, đặc biệt là
các nền văn minh phương Đông.
• Một số nền văn minh kết thúc trong thời kì cổ đại
do bị các đế quốc khác xâm chiếm (Lưỡng Hà,...).
• Một số nền văn minh khác còn tiếp tục kéo dài đến
thời kì trung đại (Trung Quốc, Ấn Độ,...).

Lưỡng Hà cổ đại

Trung Hoa cổ trung đại

Giữa III TCN

Khoảng cuối

– đầu 1857

III TCN - 476

3200 – 30 TCN

Cuối IV –

Khoảng XXI

Giữa I TCN

TCN - 1911

Ai Cập cổ đại

Thời kì Phục Hưng

Ấn Độ cổ - trung đại

XV - XVII

Hy Lạp – La Mã cổ đại

MỘT SỐ NỀN VĂN MINH
PHƯƠNG ĐÔNG THỜI KÌ CỔ TRUNG ĐẠI

1. Văn minh Ai Cập cổ đại
a) Cơ sở hình thành

Em hãy giải thích vì sao nhà sử học Hy Lạp cổ
đại Hê-rô-dốt cho rằng: “Ai Cập là tặng phẩm
của sông Nin”?

- Nhận định này nhấn mạnh:
• Độ dài: hơn hẳn các dòng sông trên
thế giới.
• Phân bố: nhiều thành phố, làng mạc.
• Lượng phù sa: màu mỡ.

Em hãy đọc nội dung thông tin
mục II.1.a, kết hợp quan sát Hình 1
SGK tr.35, 36 và trả lời câu hỏi:

Hãy trình bày cơ sở
hình thành văn minh
Ai Cập cổ đại

Hình 1. Tấm bia đá Nam-mơ mô tả về
chiến thắng của vua Nam-mơ trong
cuộc chiến tranh thống nhất Ai Cập.

• Điều kiện tự nhiên
 Hình thành và phát triển gắn
liền với sông Nin ở Đông Bắc
châu Phi.
 Được bao quanh bởi Địa Trung
Hải, Hồng Hải, sa mạc và vùng
rừng núi.

• Dân cư và xã hội
 Là nơi giao lưu của các
dòng văn hóa từ châu Á,
châu Phi, châu Âu.
 Xã hội hình thành các tầng
lớp khác nhau.

1. Pha-ra-ông (Vua)
2. Tăng lữ, quý tộc
3. Thương nhân
4. Thợ thủ công
5. Nông dân
6. Nô lệ
Các tầng lớp xã hội ở Ai Cập cổ đại

• Kinh tế
 Nông nghiệp là nền tảng kinh tế
cơ bản.
 Trồng trọt: lúa mì, lúa mạch, kê,…
 Chăn nuôi: dê, bò, lừa, ngựa,…
→ Cung cấp sức kéo và thực phẩm.
 Hoạt động buôn bán phát triển.

Người Ai Cập cổ đại canh tác
nông nghiệp (tranh vẽ)

• Chính trị
Vua (Pha-ra-ông)
 Từ thiên niên kỉ IV TCN: nhà
nước sơ khai hình thành.
 Khoảng 3 200 năm TCN: nhà

Nắm giữ quyền tối cao về chính trị
và tôn giáo

nước Ai Cập thống nhất ra đời.
Hệ thống quan lại ở trung ương
và địa phương

b) Những thành tựu cơ bản
THẢO LUẬN NHÓM
Các nhóm đọc thông tin mục II.1.b, kết hợp quan sát Hình 2-5
SGK tr.37-39 và thực hiện nhiệm vụ
Nhóm 2:

Nhóm 3:

Nhóm 4:

Tìm hiểu thành tựu Tìm hiểu thành tựu Tìm hiểu thành tựu
.

của văn minh Ai Cập của văn minh Ai Cập của văn minh Ai Cập
cổ đại trên lĩnh vực cổ đại trên lĩnh vực cổ đại trên lĩnh vực
chữ viết.

kiến trúc, điêu khắc.

khoa học, kĩ thuật.

Hình 2. Bia đá Ro- sét-ta (niên
đại 196 TCN) được phát hiện
Hình 2. Một hình ảnh trong Sách

ở Mem-phít, hiện lưu giữ tại

của người chết của Ai Cập cổ địa

Bảo tàng Quốc gia Anh
Hình 3. Tượng Nhân sư và

quần thể kim tự tháp ở Ghi-da

Hình 4. Nắp quan tài bằng vàng
của pha-ra-ông Tu-tan-kha-mun

• Tín ngưỡng, tôn giáo
 Sùng bái đa thần.
 Thờ các vị thần tự nhiên, thờ động vật, thờ
linh hồn người chết.
→ Có ảnh hưởng và ý nghĩa quan trọng trong
văn hóa, xã hội, chính trị và nhiều thành tựu
văn minh của Ai Cập cổ đại.

Thần Ra, Thần Mặt trời của Ai Cập.

Thần Horus – thần của chiến tranh

Thần Anubis – Thần của những

Thần Bastet – Nữ thần của loài mèo,

chính nghĩa, bầu trời, và sự bảo vệ

nghi thức tang lễ và ướp xác

bảo hộ, niềm vui, âm nhạc và gia đình

• Chữ viết
 Sáng tạo ra chữ tượng hình từ
khoảng hơn 3 000 năm TCN.
 Ghi chép, để lại nhiều tư liệu
quý giá thuộc các lĩnh vực: lịch
sử, thiên văn học, toán học,...
Chữ viết Ai Cập cổ đại

Chữ tượng hình trong lăng mộ vua Seti I,
thế kỉ 13 trước Công nguyên
Phiến đá Rosetta tại Bảo tàng Anh

• Kiến trúc và điêu khắc

 Kiến trúc tiêu biểu: Cung điện,
đền thờ và kim tự tháp.
→ Di sản quý giá của Ai Cập và
cả nhân loại.
Đại kim tự tháp Giza

Đền Mortuary của vị nữ Pharaoh đầu tiên

Trang trí cột trong đền Karnak

• Khoa học, kĩ thuật
 Toán học:
 Sử dụng hệ số thập phân.
 Phép tính cộng và trừ.
 Biết tính diện tích hình
tam giác, hình chữ nhật.
 Sử dụng số pi.
Chữ số Ai Cập cổ đại

• Khoa học, kĩ thuật
 Thiên văn học:
 Quan sát thiên văn và sự vận
hành của các thiên thể.
 Sáng tạo ra kĩ thuật làm lịch
dựa trên chu kì chuyển động
của Mặt trời đầu tiên trên thế
giới.

Bản đồ thiên văn học trong mộ Senemut,
Triều đại thứ 18

• Khoa học, kĩ thuật
 Y học
 Hiểu biết tương đối về các cơ
quan trong cơ thể người.
 Sử dụng những kiến thức giải
phẫu để chữa bệnh trong kĩ
thuật ướp xác.

Những dụng cụ y học của
Ai cập cổ đại được khắc
vào thời Ptolemaios tại
ngôi đền ở Kom Ombo.

• Ý nghĩa
 Những thành tựu của nền văn
minh Ai Cập cổ đại:
 Góp phần vào sự phát triển rực
rỡ của quốc gia này.
 Đặt nền móng cho sự phát triển
nhiều lĩnh vực của văn minh
nhân loại.