Chữ bầu lên nhà thơ (trích)
Lê Đạt

1

MỤC TIÊU

2

1. Về kiến thức
Học sinh nhận biết được nội dung của luận đề, luận điểm, lí lẽ
và bằng chứng tiêu biểu trong văn bản nghị luận bàn về một
vấn đề văn học.
 Học sinh phân tích được quan niệm độc đáo của nhà thơ Lê Đạt
về yếu tố then chốt trong sáng tạo thơ, cũng là yếu tố làm nên
khuôn mặt riêng biệt của thơ so với các loại hình sáng tác ngôn
từ khác.
 Học sinh có được nhận thức đầy đủ hơn về lao động thơ và về
nhà thơ
2. Về kỹ năng
 Học sinh vận dụng năng lực ngôn ngữ và cảm thụ văn học để đọc
hiểu văn bản nghị luận
 Học sinh vận dụng năng lực viết để thực hành viết đoạn văn kết nối
đọc
3. Về phẩm chất
Có tình yêu đối với thơ ca và những giá trị thẩm mĩ trong đời sống


KHỞI
ĐỘNG

3

Trò chơi: AI NHANH HƠN
 Nội dung trò chơi: GV đưa ra 2 ngữ liệu
thể hiện các quan niệm khác nhau về
nhà thơ. Nhiệm vụ của học sinh là nhận
diện được nội dung của các quan niệm
đó, bước đầu đưa ra nhận xét về điểm
giống và khác nhau trong hai quan
niệm.
 Cuối cùng giáo viên đặt câu hỏi phát
vấn

4

Quan niệm 1
Là thi sĩ nghĩa là ru với
gió
Mơ theo trăng và vơ
vẩn cùng mây
Để linh hồn ràng buộc
bởi muôn dây
Hay chia sẻ bởi muôn
tình yêu mến
(“Cảm xúc”, Xuân Diệu)

Quan niệm 2
Là thi sĩ nghĩa là hồn cao
khiết
Chí kiên cường sứ mệnh
cao siêu
Ca tự do, tiến bộ với tình
yêu
Yêu nhân loại, hòa bình,
công lí.
(Là thi sĩ, Sóng Hồng)

5

Quan niệm 1
-> Xuân Diệu định nghĩa về
thi sĩ: là người có nguồn
cảm xúc dạt dào, có sự
nhạy cảm, tinh tế, hòa
nhập với thiên nhiên, cuộc
sống. Tâm hồn nhà thơ
giống như dây đàn, sẵn
sàng
rung lên những
thanh âm trong trẻo trước
những vẻ đẹp của cuộc
sống.

Quan niệm 2
-> Sóng Hồng quan niệm
nhà thơ và thơ ca nói
chung phải có sứ mệnh
phản ánh những vấn đề
của hiện thực đời sống,
của cách mạng, ngợi ca
những giá trị nhân văn,
tiến bộ của loài người.

Hai quan niệm trên đều khẳng định vai trò, sứ
mệnh của thi sĩ và thơ ca nói chung. Tuy nhiên mỗi
quan niệm lại thể hiện một cách nhìn khác nhau về
sứ mệnh của nhà thơ.

6

Em đồng tình với quan niệm nào trong hai quan niệm trên?
Vì sao? Theo em, nhà thơ phải là người như thế nào?

GIẢI Ô CHỮ
Ông tên khai sinh là Nguyễn Kim Thành. Ông
sinh ra và lớn lên tại làng Phù Lai, Huế. Ông
đã để lại cho đời nhiều tác phẩm thơ bất
hủ, đi cùng năm tháng: Từ ấy, Ra trận, Gió
lộng, Máu và hoa, Một tiếng đờn, Việt Bắc.

T Ố HỮU
7

GIẢI Ô CHỮ
 Ông tham gia hoạt động cách mạng và từng giữ nhiều
chức vụ cao trong Chính phủ Việt Nam như: Bộ trưởng
Bộ canh nông đầu tiên, Thứ trưởng sau đó là Bộ
trưởng Bộ Văn hóa nghệ thuật, Bộ trưởng Bộ Văn hóa
Giáo dục…
 Là tác giả của các bài thơ: Đoàn thuyền đánh cá, Tràng
Giang,…

HUY

CẬN
8

GIẢI Ô CHỮ
Ông là một trong những nhà thơ tiêu biểu nhất của phong
trào Thơ mới. Ông mang ngọn gió rạo rực, thiết tha, nồng
cháy, khao khát yêu thương đến cho thi ca.
Tác phẩm chính: Vội vàng, Dại khờ, Đây mùa thu tới,…

XUÂN

D I Ệ U
9

GIẢI Ô CHỮ
Được mệnh danh là nhà thơ gắn bó với quê
hương đất nước, những sáng tác của ông
luôn chân thật và gần gũi. Tác phẩm chính:
Hoa niên (1945), Gửi miền Bắc (1955), Tiếng
sóng (1960), Hai nửa yêu thương (1963).

T Ế HA NH
10

11

ĐỌC VĂN BẢN

KHÁM PHÁ VĂN BẢN

12

I. TÌM HIỂU CHUNG
1. Tác giả
a. Tiểu sử, sự nghiệp

Tên khai sinh là Đào Công Đạt, (10/09/192921/04/2008)
 Quê ở Bắc Giang nhưng sinh ra tại Yên Bái
 Là một trong những nhân vật trụ cột của phong
trào Nhân văn giai phẩm.
 Năm 2007, ông được nhận Giải thưởng nhà nước
về Văn học nghệ thuật.
 Tác phẩm chính: Bài thơ trên ghế đá (thơ, in
chung với Vĩnh Mai, 1958), Cửa hàng Lê Đạt
(trường ca, 1959, Bóng chữ (thơ, 1994)…
 Ông mất ngày 21/04/2008 tại Hà Nội.


13

b. Phong cách sáng tác
Về thơ, Lê Đạt tự nhận mình là
phu chữ, vì thơ ông viết rất kỹ
tính, cẩn thận từng câu chữ,
chọn lọc, suy nghĩ và dằn vặt rất
nhiều.

14

2. Tác phẩm
a. Hoàn cảnh sáng tác và xuất xứ 
Văn bản được in lần đầu trên báo
Văn nghệ, số 34, năm 1994
 Tiểu luận thể hiện rõ quan niệm của
Lê Đạt về nghề thơ, giúp soi sáng
phần nào hướng tìm tòi độc đáo
trong thơ ông.


15

b. Bố cục
Đoạn 1
Những ý kiến
được nhà thơ
phát biểu ở
các diễn đàn
khác
nhau,
xoay
quanh
đặc thù của
lao động thơ,
của ngôn từ
trong thơ.

Đoạn 2
Đối
thoại
với
những quan niệm
mà tác giả không
đồng tình trên vấn
đề lao động thơ và
nhận diện tầm vóc
nhà thơ qua cách
nhà thơ tìm phiếu
ủng hộ từ “cử tri
chữ”

Đoạn 3
Luận về sự
thống
nhất
mà khác biệt
giữa các con
đường thơ và
thước đo một
nhà thơ chân
chính.

16

II.KHÁM PHÁ VĂN BẢN
1. Những ý kiến được nhà thơ phát biểu ở các
diễn đàn khác nhau, xoay quanh đặc thù của
lao động thơ, của ngôn từ trong thơ.

17

Ý cốt lõi trong
quan niệm thơ
của Lê Đạt

18

- Theo Lê Đạt, chữ là yếu tố chính để
hình thành bài thơ, là vấn đề then
chốt của việc làm thơ
- Chữ trong thơ là loại ngôn ngữ đặc
thù khác với ngôn ngữ đời thường
và ngôn ngữ văn xuôi, không còn là
phương tiện biểu đạt thông thường
mà là một đối tượng tự dựng thành
cõi riêng, thách thức khám phá

19

II. Khám phá văn bản
2. Đối thoại với những quan niệm mà tác giả
không đồng tình trên vấn đề lao động thơ và
nhận diện tầm vóc nhà thơ qua cách nhà thơ
tìm phiếu ủng hộ từ “cử tri chữ”


Tác giả đã tranh luận với hai quan niệm
khá phổ biến:

Thơ gắn liền
những cảm xúc
phát, bốc đồng,
thơ không cần
gắng

với
bộc
làm
cố

Thơ là vấn đề của
những năng khiếu đặc
biệt xa lạ với lao động
lầm lũi và nỗ lực trau dồi
học vấn.

20

Quan điểm, thái độ của tác giả:
* Quan điểm của tác giả:
 Những cơn bốc đồng thường ngắn ngủi.
 Những câu thơ hay, kì ngộ là kết quả của thành tâm
kiên trì chứ không phải may rủi
 Làm thơ không phải là đánh quả. Không ai trúng số
độc đắc suốt đời
 Chỉ những nhà thơ chủ yếu sống bằng vốn trời cho
mới dễ tàn lụi sớm khi chín sớm.
*Thái độ của tác giả:
 Ghét định kiến: Các nhà thơ VN thường chín sớm
nên tàn lụi sớm
 Ưa những nhà thơ lầm lũi, lực điền trên cánh đồng
giấy, đổ bát mồ hôi lấy từng hạt chữ

21

Các dẫn chứng tác giả đưa ra:
Tôn – xtoi đã chữa đi chữa lại nhiều
lần cuốn tiểu thuyết “Chiến tranh và
hòa bình”
 Phlo – be cân nhắc chữ trên cân tiểu li
như người thầy thuốc
 Ông đưa những tấm gương nhà thơ:
Lý Bạch, Xa – a – đi, Gớt, Ta – go làm
minh chứng cho việc nhiều nhà thơ ở
tuổi xế chiều vẫn lao động miệt mài và
cho ra những mùa thơ


22

- Nhận định “chữ bầu lên nhà thơ”:


Theo nhà thơ gốc Pháp, Gia – bét: không có
chức nhà thơ suốt đời . Mỗi lần làm một bài
thơ, nhà thơ phải ứng cử trong một cuộc bầu
khắc nghiệt của cử tri chữ.
“Chữ” là ngôn ngữ
nghệ thuật in đậm dấu
ấn sáng tác của nhà
thơ và chữ trong thơ
là loại ngôn ngữ đặc
thù

23

Theo tác giả, nhà thơ là một nghề
nghiệp không dễ làm. Mỗi lần làm
một bài thơ thì nhà thơ cần phải
thông qua một cuộc bầu cử khắc
nghiệt của chữ. Chữ trong thơ cũng
không giống chữ trong văn chương,
không thể chỉ hiểu theo nghĩa từ điển
mà phải hiểu theo “ý tại ngôn ngoại”.

24

3. Luận về sự thống nhất mà khác biệt giữa
các con đường thơ và thước đo một nhà thơ
chân chính.
Theo tác giả, con đường
thơ gồm nhiều con
đường riêng rất khác
nhau của từng người.
Không có con đường
chung cho tất cả

“Con đường thơ chính
là số phận của một nhà
thơ”: cách nói thể hiện
sự liên kết, mối quan hệ
chặt chẽ giữa nhà thơ
và tác phẩm của họ.

Nhà thơ phải dùi mài, lao động chữ, biến
ngôn ngữ công cộng thành ngôn ngữ đặc sản
độc nhất làm phong phú cho tiếng mẹ đẻ.

25

III.TỔNG KẾT

VỀ NỘI DUNG:
Tiểu luận thể hiện
rõ quan niệm của
Lê Đạt về nghề
thơ, giúp soi sáng
phần nào hướng
tìm tòi độc đáo
trong thơ ông.

VỀ NGHỆ THUẬT:
- Lời văn súc tích
- Cách trình bày
luận điểm rõ ràng
- Lối viết độc đáo,
vừa có tính trí tuệ
vừa
giàu
liên
tưởng
- Câu văn có nhịp
điệu, tạo sức cuốn
hút

26

Luyện tập: Viết kết nối đọc



Viết đoạn văn
(khoảng 150 chữ)
nêu suy nghĩ về một
nhận định mà em
cảm thấy tâm đắc
nhất trong văn bản
“Chữ bầu lên nhà
thơ” của Lê Đạt.

27

Bài làm tham khảo:
Trong văn bản “Chữ bầu lên nhà thơ”, Lê Đạt đã đưa ra quan
niệm: “Con đường thơ chính là số phận của một nhà thơ”. Thật
vậy! Một người nghệ sĩ chân chính được đánh giá không phải
bởi những danh xưng mà người đời đặt cho họ mà bởi chính
những con chữ họ tạo ra trên hành trình “cày cuốc trên cánh
đồng giấy”. Con đường thơ gồm rất nhiều con đường riêng khác
nhau và số phận của một nhà thơ chỉ có thể tồn tại khi họ đi trên
con đường của riêng mình. Để tạo được cái riêng ấy, nhà thơ
phải lao động, phải suy nghĩ, phải băn khoăn trăn trở cùng
những con chữ, dồn nén tâm huyết, tình cảm của mình trong
từng con chữ. Như vậy, những bài thơ được tạo ra mới có sức
gợi cảm, mới khơi được ở bạn đọc sự đồng cảm và để lại những
dấu ấn phong cách riêng. Một nhà thơ có tồn tại lâu bền trong
độc giả hay không phụ thuộc vào tinh thần trách nhiệm, ý chí
người nghệ sĩ trên con đường thơ của mình. 

28

VẬN DỤNG
Học sinh tìm hiểu về một số nhà thơ và
tác phẩm tiêu biểu. Học sinh tập làm nhà
thơ, sáng tác theo chủ đề: mái trường,
quê hương, gia đình… Từ đó nêu một số
giải pháp để giữ gìn và phát huy giá trị
của các tác phẩm văn học.

29

Gợi ý một số cách để giữ gìn và phát huy
giá trị của các tác phẩm văn học:
 Thường xuyên tổ chức các hoạt động tìm
hiểu về nhà thơ, tác phẩm thơ
 Xây dựng thư viện thơ
 Hưởng ứng ngày đọc sách do nhà trường,
Đoàn, Đội tổ chức nhằm tuyên truyền giá
trị văn hóa đọc.