CHÍ PHÈO
NAM CAO

I. TIỂU DẪN
1. Xuất xứ:
- Ra mắt lần đầu năm 1941. năm 1946, in trong tập Luống cày.

2. Nhan đề:
- Tác giả đặt tên: Cái lò gạch cũ.
- 1941, nhà xuất bản tự ý lấy nha đề: Đôi lứa xứng đôi.
- Năm 1946, trong tập Luống cày, tác giả đặt lại tên: Chí Phèo.

II. ĐỌC HIỂU
1. Đoạn mở đầu + Sự kiện đến nhà Bá Kiến ăn vạ
2. Đoạn Chí Phèo thức tỉnh, muốn làm người lương thiện
3. Đoạn Chí Phèo bị từ chối, tự tử + đoạn kết truyện

II. ĐỌC HIỂU
1. Đoạn mở đầu + Sự kiện đến nhà Bá Kiến ăn vạ
a, Đoạn mở đầu
- Hình tượng Chí Phèo hiện lên qua tiếng chửi: Chửi là cách Chí giao tiếp với đời, với người.
 Tâm trạng bất mãn với đời, phản ứng lại bằng hành vi của kẻ lưu manh.
 Chí đã trở nên một thứ sinh vật lạ, méo mó, dị dạng (mất nhân tính).
 Tiếng chửi bộc lộ nỗi cô đơn đến cùng cực, niềm khao khát được giao tiếp với dân làng, với
cuộc đời của Chí.
- Ngôn ngữ biến hóa linh hoạt, hấp dẫn, sinh động.
Nhận xét đoạn mở đầu:
- Nhấn mạnh vào tiếng chửi của Chí Phèo – một trong ba nét nổi bật làm nên chân dung Chí
Phèo.
- Kết cấu tác phẩm theo trình tự thời gian tâm lý, không theo thời gian tuyến tính thông thường.
- Đằng sau giọng văn lạnh lùng, giễu cợt là niềm xót thương cho thân phận con người.
 Đoạn mở đầu dẫn dắt đến phần giới thiệu nhân vật độc đáo, mới lạ, hấp dẫn.

II. ĐỌC HIỂU
1. Đoạn mở đầu + Sự kiện đến nhà Bá Kiến ăn vạ
b, Sự kiện Chí Phèo đến nhà Bá Kiến ăn vạ sau khi ở tù về
"Hắn về lớp này trông khác hẳn, mới đầu chẳng ai biết hắn là ai. Trông đặc như thằng săng
đá ! Cái đầu thì trọc lốc, cái răng cạo trắng hớn, cái mặt thì đen mà rất cơng cơng, hai mắt
gườm gườm trông gớm chết ! Hắn mặc cái quần nái đen với cái áo tây vàng. Cái ngực phanh,
đầy những nét chạm trổ rồng phượng với một ông tướng cầm chùy, cả hai cánh tay cũng thế.
- Trông
Ngoạigớm
hìnhchết!"
Chí Phèo khi ở tù về:
 Ngoại hình gớm ghiếc, hung tợn của một kẻ lưu manh (mất nhân hình).
 Tác giả quan sát tỉ mỉ, lựa chọn chi tiết, từ ngữ gây ấn tượng mạnh.

II. ĐỌC HIỂU
1. Đoạn mở đầu + Sự kiện đến nhà Bá Kiến ăn vạ
b, Sự kiện Chí Phèo đến nhà Bá Kiến ăn vạ sau khi ở tù về
- Hành vi đến nhà Bá Kiến ăn
vạ:

Say, chửi tên tục, chửi cả nhà cụ Bá, nhăm nhăm cầm cái vỏ
chai, điệu bộ hung hăng; đập vỏ chai – rạch mặt, la làng, vừa
vạ.trá, côn đồ.
 Hành vi của kẻ lưu manh: liềuchửi
lĩnh,vừa
trơ kêu,
tráo,vu
điêu
CHÂN DUNG CHÍ PHÈO: Ngoại hình – Ngôn ngữ - Hành vi  LƯU
MANH
- Nguyên nhân: Sâu thẳm trong Chí là mối thù Bá Kiến – người đẩy Chí vào tù, biến Chí trở
thành kẻ lưu manh.  Phản ánh mâu thuẫn sâu sắc giữa người nông dân và giai cấp phong
kiến cai trị.
- Bá Kiến khôn khéo, xảo quyệt, đã dễ dàng dẹp yên chuyện, dỗ dành Chí làm hòa.
MÂU THUẪN GIẰNG CO: NÔNG DÂN >< ĐỊA CHỦ, CƯỜNG HÀO
( Không lâu sau, Chí lại đến nhà Bá Kiến đòi đi ở tù, Bá Kiến sai Chí Phèo đi đòi nợ, từ đó biến
Chí thành tay sai, gây tai họa cho dân làng.)

II. ĐỌC HIỂU
2. Đoạn Chí Phèo thức tỉnh, muốn làm người lương thiện
a, Hoàn cảnh: Say - gặp thị Nở - ăn nằm với thị Nở - bị cảm – sáng hôm sau tỉnh
dậy.
b, Diễn biến tâm trạng:
TỈNH RƯỢU

Cảm nhận về không
gian thiên nhiên
Nghe

Cảm nhận

- Tiếng chim hót rúi
rít, anh thuyền chài
gõ mái chèo…
- Nắng rực rỡ.
- “vui vẻ quá”

Cảm nhận về con
người, cuộc sống
- Tiếng cười nói;
- Câu chuyện của
mấy người đi chợ
vải về.

Cảm xúc
buồn
- Miệng đắng, bủn
rủn, sợ rượu...

Cảm giác

- Bâng khuâng, mơ hồ Cảm xúc
buồn…

II. ĐỌC HIỂU
2. Đoạn Chí Phèo thức tỉnh, muốn làm người lương thiện
a, Hoàn cảnh: Say - gặp thị Nở - ăn nằm với thị Nở - bị cảm – sáng hôm sau tỉnh
dậy.
b, Diễn biến tâm trạng:
TỈNH NGỘ

Nhớ về quá khứ, về
ước mơ giản dị,
lương thiện

Cảm
xúc

Nao nao buồn

Nghĩ về hiện tại
đã đến cái dốc bên
kia của cuộc đời

Già mà vẫn
còn cô độc,
buồn thay.

Nghĩ về tương lại:
đói rét, ốm đau
và cô độc

Lo sợ

Chặng thứ nhất: Từ tỉnh rượu đến tỉnh ngộ.

II. ĐỌC HIỂU
2. Đoạn Chí Phèo thức tỉnh, muốn làm người lương thiện
a, Hoàn cảnh: Say - gặp thị Nở - ăn nằm với thị Nở - bị cảm – sáng hôm sau tỉnh
dậy.
b, Diễn biến tâm trạng:
- Thị Nở và bát cháo hành:
+ Thị Nở: Người đàn bà quá lứa lỡ thì, hơi dở, có mả hủi  bị mọi người xa lánh.
+ Bát cháo hành của Thị Nở: biểu hiện của sự quan tâm, tình yêu thương giữa người
với người.
+ Bát cháo hành của Thị Nở tác đông mạnh mẽ tới Chí: vì lần đầu tiên hắn nhận
được sự quan tâm, chăm sóc thực tình, lần đầu tiên hắn cảm nhận được tình yêu
thương giữa người với người.  thay đổi tâm trạng và suy nghĩ của Chí.

II. ĐỌC HIỂU
2. Đoạn Chí Phèo thức tỉnh, muốn làm người lương thiện
b, Diễn biến tâm trạng:
- Thị Nở và bát cháo hành:
Sau khi ăn bát cháo hành của Thị Nở
Ngạc nhiên,
cảm động

Tin tưởng
Bâng
Thấy lòng
Thèm lương
thị Nở sẽ
khuâng,
thành trẻ
thiện, muốn
cầu nối cho
vừa vui vừa
con, muốn
làm hoà với
hắn.
buồn, vừa
làm nũng với
mọi người.
như là ăn
thị Nở.
Chặng thứ 2: Từ ngạc nhiên, xúc động
tới khát khao lương thiện và mong ước
năn.
hạnh phúc
- Đi sâu miêu tả diễn biến tâm trạng của Chí Phèo: quá trình thức tỉnh logic, chân thực, tinh tế.
- Tác giả phát hiện: sâu bên trong Chí Phèo vẫn còn khát vọng của một người lương thiện – khát
vong được sống hòa nhập với xã hội của những cong người bình thường .
- Tình người mộc mạc, chân thành của thị Nở đã đánh thức khát vọng lương thiện trong Chí.
 Giá trị nhân đạo sâu sắc và độc đáo.

II. ĐỌC HIỂU
3. Đoạn Chí Phèo bị từ chối, tự tử + đoạn kết truyện
a, Đoạn Chí Phèo bị từ chối, tự
tử:

Dân làng Vũ
Đại với định
kiến về “con
quỷ dữ” Chí
Phèo

Bà cô thị
Nở không
đồng ý “lấy
một thằng
làm nghề
rạch mặt
ăn vạ”

Thị Nở
từ chối
Chí
Phèo

II. ĐỌC HIỂU
3. Đoạn Chí Phèo bị từ chối, tự tử + đoạn kết truyện
a, Đoạn Chí Phèo bị từ chối, tự
tử:
Bị từ chối
Ngỡ ngàng

Níu kéo
(không được)

“hiểu ra –
ngẩn người –
ngẩn mặt –
sử sốt”

“gọi lại –đuổi
theo – nắm
lấy tay”

Phẫn uất
Biểu hiện
bằng những
thói quen cũ:
Chửi – uống
rượu – đâm
chém.

Đau đớn
“Càng uống
càng tỉnh –
ôm mặt khóc
rưng rức”

?

II. ĐỌC HIỂU
3. Đoạn Chí Phèo bị từ chối, tự tử + đoạn kết truyện
a, Đoạn Chí Phèo bị từ chối, tự
tử:
Ngỡ ngàng

Níu kéo
(không được)

“hiểu ra –
ngẩn người –
ngẩn mặt –
sử sốt”

“gọi lại –đuổi
theo – nắm
lấy tay”

Bị từ chối
Phẫn uất
Biểu hiện
bằng những
thói quen cũ:
Chửi – uống
rượu – đâm
chém.

Đau đớn

?

“Càng uống
càng tỉnh –
ôm mặt khóc
rưng rức”

Chi tiết nghệ thuật đặc sắc: Bát cháo hành – biểu tượng của tình yêu thương conngười – khát
vọng lương thiện  ám ảnh Chí.
Quay lại làm lưu
manh

Làm người lương
thiện

II. ĐỌC HIỂU
3. Đoạn Chí Phèo bị từ chối, tự tử + đoạn kết truyện
a, Đoạn Chí Phèo bị từ chối, tự
tử:
Ngỡ ngàng

Níu kéo
(không được)

Bị từ chối
Phẫn uất

Đau đớn

- Đòi quyền sống lương
- Ai cho tao lương thiện?
- Làm thế nào cho mất được những
thiện.
- Nhận ra những tội ác đã
vết mảnh chai trên mặt này?
gây nên do sự sai bảo
- Tao không thể là người lượng
của Bá Kiến là không thể
xóa được.
thiện nữa.
- Tuyệt vọng vì cánh của
trở
vềchết
cuộcBá
đời
lương
Đâm
Kiến
– trút nỗi căm phẫn của cuộc đời bị tước đoạt
thiện đã đóng.
quyền làm người.
 Chí đã nhận rõ kẻ thù của đời mình.

Tuyệt
vọng
Hành
động: đâm
chết Bá
Kiến + tự
tử

II. ĐỌC HIỂU
3. Đoạn Chí Phèo bị từ chối, tự tử + đoạn kết truyện
b, Đoạn kết:
- Lời đối thoại của dân làng Cái chế của Bá Kiến không thay đổi được hiện thực: Làng Vũ Đại
vẫn tồn tại những bè cánh tranh dành nhau để đề đầu cưỡi cổ, bóc lột người dân. Lòng dân
chất chứa nỗi căm phẫn với bè lũ phong kiến cường hào. Mâu thuận giữa người nông dân và
cường hào địa chủ bị đẩy lên đến đỉnh điểm, nhưng một hành động bạo lực manh động
không giải quyết được.  Cái nhìn sâu sắccủa Nam Cao về hiện thực nông thôn VN trước
CMT8 – 1945.
- Thị Nở: nhìn xuống bụng + nghĩ đến cái lò gạch bỏ hoang  Có thể sẽ có một cuộc đời “Chí
Phèo con” lặp lại  Cái nhìn bi quan của Nam Cao: Hiện tường người nông dân bị tha hóa, bị
tước đoạt quyền làm người vẫn còn tiếp diễn.
- Chi tiết “cái lò gạch bỏ hoang” tạo cái kết mở + Kết cấu vòng tròn của tác phẩm  sáng
tạo nghệ thuật độc đáo.

III. TỔNG KẾT
1. Giá trị nội dung tư tưởng:

Giá trị hiện thực:

- Phản ánh hiện thực nông thôn VN trước CMT8 ( mâu thuẫn sâu sắc giữa địa chủ,
cường hào phong kiến > < người nông dân + hiện tượng người nông dân bị áp bức đẩy đến bước lưu manh (tha hóa) 
Xã hội phi nhân tính, tàn bạo.
- Phản ánh bản chất của:
+ Giai cấp địa chủ - cường hào ở nông thôn VN trước CM = Bá
Kiến ( …)
+ Hiện tượng người nông dân lương thiện bị áp bức đến mức trở thành lưu manh ( tha hóa)
= bị chà đạp nhân phẩm = bi tước đoạt nhân cách = bị tước đoạt quyền sống lương thiện – rơi vào bước đường cùng.
(khám phá của NC)

Giá trị nhân đạo: - Chỉ ra bi kịch bị tước đoạt quyền làm người ở một bộ
phận người nông dân lương thiện trước CMT8 1945 khai thác nội tâm, tinh thần,
phần hồn, nhân cách (mới mẻ - nguồn chưa ai khơi)
- Tố cáo/ lên án giai cấp địa chủ phong kiến áp bức, bóc
lột, đẩy người nông đân lương thiện đến bước đường tha hóa – lưu manh hóa.
- Ngợi ca khát vọng lương thiện, hơn thế, nhà văn phát hiện phần lương thiện vẫn
còn lại trong những kẻ bì nhấn xuống dưới đáy bùn của xã hội. Chỉ cần có tinh
yêu thương chân thành của con người, sự bao dung của xã hội là có thể cưu vớt
họ trở lại con đường lương thiện.

III. TỔNG KẾT
2. Giá trị nghệ thuật:
1. Cách xây dựng nhân vật:
Xây dựng được những nhân vật điển hình trong hoàn cảnh điển hình. (CP điển hình cho
những ng nông dân bị tha hoá đến tận cùng, trở thành lưu manh./ Bá Kiến….)
xây dưng chân dung nhân vật sinh động.
Nhập vai vào nhân vật để khai thác sâu nội tâm nhân vật.
chọn điểm nhìn để khai thác toàn bộ các khía cạnh của nhân vật.
2. Cách kể chuyện:
Cốt truyện độc đáo,các tình tiết giàu kịch tính
chọn chi tiết gây ấn tượng, giàu ý nghĩa ( đắt giá, tiêu biểu, đặc sắc)
ngôn ngữ giản dị,quen thuộc với đời sống dưới ngòi bút của NC trở nên biến hoá linh hoạt.
Kết cấu diễn biến câu chuyện ko theo thời gian tuyến tính mà theo tâm trạng của Chí, kết
cấu vòng tròn, ko có điểm dừng.