BÀI 4: THẤT NGHIỆP

0
Em hãy đọc trường
hợp sau để trả lời câu hỏi:
1

Kinh tế suy thoái, doanh nghiệp X
phải thu hẹp quy mô sản xuất khiến
anh A và nhiều lao động khác bị
mất việc làm, không có thu nhập.
Đã gần hai tháng, anh A tìm việc ở
nhiều nơi nhưng vẫn chưa được.

Tình trạng
thất nghiệp.

01

Ở trường hợp trên, anh A và người
lao động của doanh nghiệp X đang
gặp phải vấn đề gì? Hãy chia sẻ suy
nghĩ của em về vấn đề đó.

I. Khái niệm thất nghiệp và các loại hình thất nghiệp
Thông tin 1. Anh M là kĩ sư nông nghiệp từng làm việc ở công ty xuất khẩu nông sản tại
tỉnh Đ. Do hoàn cảnh gia đình, anh phải chuyển về thành phố để sinh sống và chưa tìm
được việc làm. Vợ anh vốn là giáo viên mầm non nhưng khi về thành phố chỉ xin được làm
tạp vụ tại một cơ sở sản xuất kinh doanh với mức lương rất thấp nên chưa muốn đi làm. Bố
anh năm nay 55 tuổi đã làm cho một công ty sản xuất ô tô gần 30 năm. Khi doanh nghiệp
này thay đổi, cơ cấu sử dụng rô-bốt thay thế thợ hàn để lắp ráp ô tô, ông đã bị mất việc. Em
trai anh là kĩ sư công nghệ thông tin cho một công ty có vốn đầu tư nước ngoài.

Trong gia đình anh M, ai là người muốn kiếm việc làm nhưng chưa tìm được?
Ai là người tự nguyên thất nghiệp?
Anh M và bố của anh là người muốn kiếm việc làm nhưng chưa tìm được việc
làm.
Vợ anh M là người tự nguyện thất nghiệp (vợ anh M đã xin được làm tạp vụ tại
một cơ sở sản xuất kinh doanh, nhưng do mức lương thấp và không đúng với
chuyên môn của mình, nên vợ anh M không muốn đi làm).

I. Khái niệm thất nghiệp và các loại hình thất nghiệp
Thông tin 2. Do tác động của khủng hoảng kinh tế, hàng hóa sản xuất ra không bán
được, công ty X phải thu hẹp sản xuất, khiến nhiều lao động bị mất việc làm. Khi
Chính phủ đưa ra nhiều chính sách để phục hồi kinh tế, doanh nghiệp được hỗ trợ để
khôi phục hoạt động sản xuất kinh doanh, công ty mở rộng sản xuất, thu hút lại
nhiều lao động làm cho lượng người thất nghiệp giảm dần.
Tình hình thất nghiệp sẽ thay đổi như thế nào khi nền kinh tế phục hồi hay suy thoái
Khi kinh tế suy thoái, các doanh nghiệp phải thu hẹp sản xuất, khiến
nhiều người lao động bị mất việc làm => làm gia tăng tình trạng thất
nghiệp trên quy mô của địa phương và cả nước.
Khi kinh tế được phục hồi, các doanh nghiệp mở rộng sản xuất, thu
hút lại nhiều lao động => lượng người thất nghiệp giảm dần.

a. Khái niệm thất nghiệp
Thất nghiệp là tình trạng người
lao động mong muốn có việc
làm nhưng chưa tìm được việc
làm.

b. Các loại hình thất nghiệp

Các loại
hình thất
nghiệp

Phân loại theo
nguồn gốc
thất nghiệp:

Phân loại theo
tính chất:

Thất nghiệp tự nguyện: xảy ra do
người lao động không muốn làm
việc do điều kiện làm việc và mức
lương chưa phù hợp với họ

Thất nghiệp chu kì: thất nghiệp tương ứng với từng
giai đoạn trong chu kì kinh tế: Thất nghiệp chu kì ở
mức cao khi nền kinh tế suy thoái
Thất nghiệp tự nhiên: biểu thị mức thất nghiệp
bình thường mà nền kinh tế phải chịu, luôn tồn
tại trong xã hội, bao gồm các dạng:
Thất nghiệp tạm thời:
thất nghiệp phát sinh
do sự dịch chuyển
không ngừng của
người lao động giữa
các vùng

Thất nghiệp cơ cấu:
thất nghiệp gắn liền
với sự biến động cơ
cấu kinh tế và sự thay
đổi của công nghệ

Thất nghiệp không tự nguyện: xảy ra khi người
lao động mong muốn đi làm nhưng không thể
tìm kiếm được việc làm.

II. Nguyên nhân dẫn đến thất nghiệp
Trường hợp 1. Chị Y và nhóm bạn của mình đang thất nghiệp. Chị Y đã tốt nghiệp đại
học chuyên ngành kế toán doanh nghiệp nhưng làm nhân viên hành chính cho một cơ sở
giáo dục. Sau một thời gian làm việc, chị quyết định thôi việc để đi tìm công việc mới
phù hợp với sở thích và khả năng của mình. Anh X bị doanh nghiệp cho thôi việc do vi
phạm kỉ luật lao động nhiều lần, anh T bị mất việc làm do doanh nghiệp thu hẹp sản
xuất kinh doanh.

Chị Y và nhóm bạn thất nghiệp do những nguyên nhân nào?

Chị Y

Thất nghiệp là do: chị không hài lòng với công việc hiện có, vì
công việc này không phù hợp với sở thích và chuyên môn.

Anh X

Thất nghiệp là do: anh đã vi phạm kỉ luật lao động nhiều lần
nên bị công ty sa thải.

Anh T

Thất nghiệp là do: doanh nghiệp mà anh đang làm việc có sự
điều chỉnh, thu hẹp quy mô sản xuất, kinh doanh.

II. Nguyên nhân dẫn đến thất nghiệp
Trường hợp 2. Theo thống kê của Sở Y tế tỉnh N, số sinh viên theo học các ngành Dược,
Điều dưỡng ở các hệ cao đẳng, trung cấp tốt nghiệp hằng năm rất lớn. Tuy nhiên mỗi năm,
tỉnh chỉ bố trí được chỗ làm với số lượng có hạn cho đối tượng này nên nhiều sinh viên ra
trường bị thất nghiệp. Trong khi đó, tỉnh rất cần các bác sĩ có chuyên môn cao nhưng lại
khó tuyển dụng.
Em hãy phân tích nguyên nhân dẫn đến hiện tượng thất nghiệp của một số sinh viên
ngành Dược, Điều dưỡng ở tỉnh N.
Số sinh viên theo học các ngành
Dược, Điều dưỡng ở các hệ cao
đẳng, trung cấp tốt nghiệp hằng
năm rất lớn, khiến cho nguồn cung
lao động (ở 2 ngành này) lớn.

Nhu cầu tuyển dụng việc
làm ở 2 ngành dược và
điều dưỡng tại tỉnh N
nhỏ.

Sự mất cân đối giữa cung và cầu trên thị trường lao động

II. Nguyên nhân dẫn đến thất nghiệp

Chủ quan

Bị đuổi việc do vi phạm kỉ luật
Tự thôi việc do không hài lòng
với công việc đang có
Thiếu kĩ năng làm việc,...

Khách quan

Do cơ sở sản xuất kinh doanh
đóng cửa,
Do sự mất cân đối giữa cung và
cầu trên thị trường lao động.

Nguyên
nhân

III. Hậu quả của thất nghiệp

Qua các
thông tin
trên, em
hãy cho
biết thất
nghiệp
đã tác
động đến
người lao
động,
doanh
nghiệp
và nền
kinh tế
như thế
nào. Vì
sao?

Thất nghiệp tăng gây
lãng phí nguồn lực, làm
cho nền kinh tế rơi vào
tình trạng suy thoái, tốc
độ tăng trưởng kinh tế
giảm, ngân sách nhà
nước suy giảm,
Thất nghiệp gia tăng làm cho
hiện tượng tiêu cực trong xã
hội phát sinh nhiều, gây ra
những xáo trộn trong xã hội,
trật tự xã hội không ốn định,
hiện tượng lãn công, bãi công,
biếu tình,... tăng lên.

Đối với người bị thất
nghiệp
Đối với nền kinh tế

Đối với doanh nghiệp
Đối với chính trị xã hội

Hậu quả của thất nghiệp

Thất nghiệp ảnh hưởng
đến thu nhập của người
lao động, khiến cho đời
sống của họ gặp nhiều
khó khăn, ảnh hưởng đến
kiến thức chuyên môn,
nghề nghiệp.
Thất nghiệp tăng cao dẫn
đến nhu cầu xã hội bị
giảm sút, hàng hoá và
dịch vụ không có người
tiêu dùng, cơ hội kinh
doanh của doanh nghiệp
giảm,... nhiều doanh
nghiệp phải thu hẹp sản
xuất hoặc đóng cửa.

VI. Vai trò của Nhà nước trong việc kiểm soát và kiềm chế thất nghiệp
Qua các
thông tin
và hình
ảnh trên,
em hãy
cho biết
Nhà nước
đã thực
hiện các
giải pháp
nào để
kiểm soát
và kiềm
chế thất
nghiệp.

Vai trò của Nhà nước trong việc kiểm soát và kiềm chế thất nghiệp

Thường xuyên thông
tin về tình hình thất
nghiệp

Dự báo tình hình
thất nghiệp

Hoàn thiện thể
chế về thị trường
lao động

Khuyến khích các cơ
sở sản xuất kinh
doanh mở rộng hoạt
động sản xuất

Thực hiện chính sách
an sinh xã hội, chính
sách hỗ trợ các doanh
nghiệp

Nhà
nước

Quan tâm đào tạo lao
động trình độ cao, hỗ
trợ người lao động tự
tạo việc làm.

LUYỆN TẬP

0
3

a. Để giải quyết việc làm,
Nhà nước phải tạo ra các điều
kiện thuận lợi cho người lao
động tự tạo việc làm.

Luyện tập 1 : Em đồng tình hay không đồng tình với các quan điểm
sau đây? Vì sao?
Không đồng tình, vì: người lao động phải có trách nhiệm chính, quan trọng nhất trong
việc giải quyết vấn đề việc làm của bản thân. Nhà nước có vai trò hỗ trợ, tạo điều kiện
thuận lợi để người lao động tự tạo việc làm, thông qua những chủ trương, chính sách phù
hợp trong từng giai đoạn.

b. Chính quyền địa phương
Không đồng tình, vì: người lao động phải có trách nhiệm chính, quan trọng nhất trong
phải có trách nhiệm giải
việc giải quyết vấn đề việc làm của bản thân. Chính quyền địa phương có vai trò hỗ trợ,
quyết việc làm cho người thất
tạo điều kiện thuận lợi để giải quyết việc làm cho người lao động.
nghiệp ở địa phương.
c. Trung tâm dịch vụ việc làm
Không đồng tình, vì: các trung tâm dịch vụ việc làm chỉ có chức năng hỗ trợ và giới thiệu
có trách nhiệm môi giới, giới
tới người lao động những công việc phù hợp hoặc những cơ sở sản xuất, kinh doanh đang
thiệu việc làm cho người lao
có nhu cầu tuyển dụng.
động.
d. Người lao động giữ vai trò
quan trọng nhất trong việc
giải quyết thất nghiệp.

 Đồng tình, vì: lao động là nghĩa vụ của mỗi công dân. Người lao động phải có trách
nhiệm chính, quan trọng nhất trong việc giải quyết vấn đề việc làm của bản thân (ví dụ:
học tập, rèn luyện để nâng cao tay nghề, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của công việc;
lựa chọn những công việc phù hợp với năng lực của bản thân; nghiêm túc tuân thủ nội
quy, kĩ luật lao động tại nơi làm việc,…).

Luyện tập 2 : Em hãy cho biết những trường hợp sau đây thuộc loại hình thất
nghiệp nào:

Người không đi làm để
tập trung giải quyết
việc gia đình.

Thất nghiệp tự
nguyện.

Khi nhà máy chuyển đổi
sản xuất từ cơ khí lên tự
động hoá, hàng loạt lao
động trong nhà máy bị mất
việc làm.

Thất nghiệp cơ
cấu.

Người đi du học mới
về nước chưa kiếm
được việc làm.

Thất nghiệp tạm
thời hoặc thất
nghiệp tự nguyện.

Luyện tập 3 : Em hãy nhận xét việc làm của các tổ chức, cá nhân dưới đây:

Xã A sử dụng kinh phí ngân sách nhà
nước tổ chức hai khoá dạy nghề mây tre
đan xuất khẩu nhằm giải quyết việc làm
cho người lao động tại địa phương. Sau
đó, các học viên này vẫn không có việc
làm vì không có bất cứ một dự án sản
xuất mây tre đan nào được tổ chức tại
địa phương.

Khi tỉ lệ thất nghiệp tăng cao, chính
quyền xã X đã đến từng hộ gia đình
thống kê số người thất nghiệp đề tìm
giải pháp kiểm soát và kiềm chế thất
nghiệp, nhưng một số gia đình không
hợp tác vì cho rằng Nhà nước không
thể giải quyết được vấn đề này.

Nhận
xét

Việc làm của chính quyền xã A
chưa phù hợp, không bám sát với
tình hình thực tế tại địa phương.
Hành động này đã gây lãng phí
ngân sách nhà nước; đồng thời tiêu
tốn thời gian, công sức học tập của
người lao động tại địa phương.

Hành động của chính quyền xã X là
đúng, thể hiện tốt vai trò của chính
quyền địa phương trong việc trong việc
kiểm soát và kiềm chế thất nghiệp. Hành
động không hợp tác của một số hộ dân
là sai,

VẬN DỤNG

0
4

Em hãy viết bài giới
thiệu một tấm gương
tạo việc làm, giải
quyết thất nghiệp cho
người lao động tại địa
phương.