CHÀO MỪNG CÁC EM ĐẾN VỚI
MÔN HỌC LỊCH SỬ!

TRÒ CHƠI NHÀ LỊCH SỬ THÔNG THÁI
Luật chơi: Chia lớp thành 2 nhóm.
• Mỗi đội hãy chọn một mảnh ghép và đoán tên nhân vật lịch sử
thông qua đoạn thông tin được đưa ra.
• 2 đội chơi lần lượt đoán theo các dữ kiện hiện ra.
Cách tính điểm:
• Đoán đúng ở dữ kiện đầu tiên → dành được 30 điểm.
• Đoán đúng ở dữ kiện thứ 2, 3, 4 → dành được 20 điểm.
• Đoán đúng ở dữ kiện thứ 5 → dành được 10 điểm.

123

Franklin
Roosevelt
ÔNGD.LÀ
AI?
Tổng thống thứ 32 của Hoa

Trở thành nhân vật trung

Thực hiện chương

Kỳ từ năm 1933 cho đến

tâm trong các sự kiện thế

trình nghị sự nội địa

khi qua đời (năm 1945).

giới vào nửa đầu TK XX.

New Deal nhằm đối

Thành viên Đảng Dân chủ,
là tổng thống duy nhất
trong lịch sử Hoa Kỳ đã
đắc cử 4 nhiệm kỳ liên tiếp

phó với cuộc khủng
Đã chỉ đạo chính phủ liên

hoảng kinh tế tồi tệ

bang trong phần lớn thời kì

nhất trong lịch sử

Đại khủng hoảng

Hoa Kỳ.

ÔNG
Iosif LÀ
Stalin
AI?
Nhà hoạt động chính trị,
nhà lãnh đạo Đảng Cộng
sản và Nhà nước Liên Xô,

Tổng Bí thư Đảng Cộng sản
Liên Xô (1922 - 1953).

Là người tin tưởng
các diễn giải của
Lenin đối với chủ

Dưới sự lãnh đạo của ông và ĐCS Liên Xô, nhân dân đã

nghĩa Marx, sau

giành thắng lợi trong cuộc chiến tranh giữ nước, chống phát

được ông hình

xít Đức (1941 - 1945), giải phóng nhiều nước ở Trung và

thức hóa thành chủ

Đông Âu dẫn tới sự thành lập hệ thống xã hội chủ nghĩa.

nghĩa Marx-Lenin.

Winston
Churchill
ÔNG LÀ
AI?
2 lần giữ cương vị

Ông là thành viên của

Ông như một thủ

Thủ tướng Vương quốc Anh:

Đảng Bảo thủ từ năm

lĩnh thời chiến lỗi lạc

(1940 - 1945) và (1951 -1955).

1940 đến năm 1955

đã góp phần bảo vệ

Trong thời gian chiến tranh, ông cùng Tổng thống Hoa Kỳ

nền tự do dân chủ

và Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Liên Xô thiết lập Mặt trận

của châu Âu trước

Đồng minh chống phát xít, tạo mầm mống cho sự phân chia

nguy cơ chủ nghĩa

thành hai cực sau khi chiến tranh kết thúc (Trật tự I-an-ta)

phát xít lan rộng.

BÀI 2:
TRẬT TỰ THẾ GIỚI TRONG
CHIẾN TRANH LẠNH

NỘI DUNG BÀI HỌC

01

Quá trình hình thành và tồn tại của Trật tự thế giới

02

Nguyên nhân và tác động của sự sụp đổ Trật tự

hai cực I-an-ta
thế giới hai cực I-an-ta

01
QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH
VÀ TỒN TẠI CỦA TRẬT TỰ
THẾ GIỚI HAI CỰC I-AN-TA

a. Sự hình thành Trật tự thế giới hai cực I-an-ta
Hình 2. Từ trái
sang phải (hàng
ghế

ngồi):

Khai thác Hình 2, mục Em có biết,

tướng

thông tin mục 1a SGK tr.13, 14 và

U.Sớc-sin,

hoàn thành Phiếu học tập số 1:
Trình bày sự hình thành Trật tự thế
giới hai cực I-an-ta

Thủ

Anh

–

Tổng

thống Mỹ - Ph.Rudơ-ven, Chủ tích
Hội

đồng

Bộ

trưởng Liên Xô –
I.Xta-lin

tại

nghị I-an-ta

Hội

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1
Nhóm:…………
1. Thời gian diễn ra: ………………………………………………………..
2. Thỏa thuận của Liên Xô, Mỹ và các nước phương Tây về việc
phân chia phạm vi ảnh hưởng ở châu Âu và châu Á sau chiến tranh:
Nội dung thỏa thuận

Nước

Tại châu Âu

Tại châu Á

Liên Xô

 

 

Mỹ và các nước phương Tây

 

 

Thời gian diễn ra
• Giai đoạn cuối của Chiến
tranh thế giới thứ hai.
• Thời gian: 4 – 11/2/1945.
• Hoàn cảnh: phe Đồng minh
giành thắng lợi quan trọng
trên các mặt trận.

Tàu khu trục Z33 của Đức bị máy bay
Đồng minh tấn công khi đang trú ẩn ở
Na Uy vào ngày 9 tháng 2 năm 1945.

Tên lửa RP-3 được nạp vào bệ phóng
Land Mattress để chuẩn bị cho cuộc
tấn công ở Reichswald, Đức
Lính bộ binh Anh tiến qua Reichswald trong
Chiến dịch Veritable, ngày 8 tháng 2 năm 1945.

Thỏa thuận của Liên Xô, Mỹ và các nước phương Tây về việc
phân chia phạm vi ảnh hưởng ở châu Âu và châu Á sau chiến tranh

Nước

Nội dung thỏa thuận
Tại châu Âu

Tại châu Á

- Chiếm đóng miền Đông - Duy trì, công nhận nền độc lập của Mông Cổ.
nước Đức, Đông Béc-lin, - Trả lại cho Liên Xô những quyền bị mất sau
Liên Xô

các nước Đông Âu.

chiến tranh Nga – Nhật (1904 – 1905).

- Vùng Đông Âu thuộc phạm - Chiếm đóng miền Bắc Triều Tiên.
vi ảnh hưởng của Liên Xô.
Lễ chào đón

- Có quyền lợi chung ở Trung Quốc.
Lính Liên Xô tại

Hồng quân tại

Triều Tiên sau

Bình Nhưỡng

cuộc tấn công

vào ngày
14/10/1945.

Mãn Châu , tháng
10 năm 1945.

Nội dung thỏa thuận

Nước

Tại châu Âu

Tại châu Á

Mỹ và

- Chiếm đóng miền Tây nước

- Tại Nhật Bản: Mỹ đóng quân.

các

Đức, Tây Béc-lin, các nước

- Chiếm đóng miền Nam Triều Tiên.

Tây Âu.

- Có quyền lợi chung ở Trung Quốc.

- Vùng Tây Âu thuộc phạm vi

- Đông Nam Á, Tây Á, Nam Á: thuộc phạm

ảnh hưởng của Mỹ.

vi ảnh hưởng của các nước phương Tây.

nước
phương
Tây

Một cô gái trẻ Hàn Quốc

Lực lượng Nhật Bản

bế em bé, nói chuyện

đầu hàng Quân đội

với một người lính Mỹ

Hoa Kỳ tại Seoul, Hàn

trước đền Chōsen ở

Quốc, vào ngày 9

Seoul (1945)

tháng 9 năm 1945

Sự phân chia nước Đức thành
các vùng chiếm đóng Đồng Minh
Vùng của Anh
Vùng của Pháp (hai lãnh
thổ tách rời)
Vùng của Mỹ, bao gồm Bremen
Vùng của Liên Xô, sau là
Đông Đức
Lãnh thổ sáp nhập Ba Lan và
Liên Xô

Những người lính của Quân đội Hoa Kỳ
đứng về phía Tây Berlin và Cảnh sát Nhân
dân CHDC Đức ở phía Đông Berlin, tại
trạm kiểm soát Friedrichstraße ở Berlin
vào ngày 24 tháng 8 năm 1961.

Quân cảnh Anh dựng biển hiệu đánh dấu sự phân
chia khu vực Berlin của Anh và Nga năm 1948

Xe tăng Liên Xô ở Berlin. Ngày 8 tháng 5
năm 1945, sau 18 ngày chiến đấu ác liệt,
quân Đức đầu hàng.

Áo và Phần Lan trở thành những nước trung lập

Tư liệu 1
Hội nghị I-an-ta là hội nghị thứ hai trong ba hội nghị quan trọng
diễn ra giữa ba cường quốc.

1
Hội nghị Tê-hê-ran (T12/1943)

2

Hội nghị I-an-ta (T4/1945)

3

Hội nghị Pốt-xđam (T7 – T8/1945).

Theo em, thực chất nội dung của Hội nghị I-an-ta là gì?
• Sự tranh giành và phân chia thành
quả thắng lợi của chiến tranh giữa
các lực lượng tham chiến.
• Có liên quan mật thiết tới hòa bình,
an ninh và trật tự thế giới sau này,
mà trước hết là lợi ích riêng của
các nước tham chiến.

Các nhà ngoại giao Liên Xô, Mỹ và
Anh trong Quốc hội Yalta

Kết luận
• Hội nghị I-an-ta diễn ra từ ngày 4 đến 11/2/1945, đã đưa ra những
quyết định về việc kết thúc chiến tranh, tiêu diệt tận gốc phát xít
Đức, quân phiệt Nhật Bản và thỏa thuận về việc đóng quân, phân
chia phạm vi ảnh hưởng ở châu Âu và châu Á sau chiến tranh.
• Những quyết định của Hội nghị và thỏa thuận sau đó của các
cường quốc đã trở thành khuôn khổ cho sự thiết lập trật tự thế giới
mới – “Trật tự thế giới hai cực I-an-ta” (cực Liên Xô và cực Mỹ).

Hội nghị Yalta

b. Quá trình tồn tại của
Trật tự thế giới hai cực I-an-ta
Khai thác Hình 3, Tư liệu, mục
Em có biết và thông tin mục
1b SGK tr.15, 16, hoàn thành
Phiếu học tập số 2.
Câu hỏi

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2
Nhóm:………………………………….
Giai đoạn
Từ năm 1945 đến  

Đặc

Sự kiện

điểm

tiêu biểu
 

những năm 70 (thế
kỉ XX)
Hình 3. Tổng thống Mỹ Ních-xơn và Tổng
Bí thư BCH Trung ương ĐCS Liên Xô
Brê-giơ-nhép kí các văn kiện (1972)

Từ

đầu

những  

năm 70 (thế kỉ XX)
đến năm 1991

 

1945 – những năm 70 (TK XX)
Giai đoạn xác lập và phát triển của Trật tự thế giới hai cực I-an-ta.
Mỹ và các nước phương Tây thành
lập tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây
Dương (NATO) năm 1949.
Liên Xô và các nước Đồng minh
thành lập tổ chức Hiệp ước Vác-sava (1955).

Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) được
thành lập vào ngày 4/4/1949 tại Washington DC.

Trang chứng thực Hiệp ước
Bắc Đại Tây Dương

Logo và các quốc gia
thành viên của NATO

Tây Đức gia nhập NATO vào năm 1955, dẫn đến sự hình thành
Hiệp ước Warsaw đối thủ trong Chiến tranh Lạnh.

Dinh Tổng thống tại Warszawa, Ba Lan,
nơi Hiệp ước Warszawa được thành lập
và ký kết vào ngày 14 tháng 5 năm 1955

Logo và các quốc gia tham gia
Hiệp ước Vác-sa-va

Hội nghị ký kết Hiệp ước Vác-sa-va

Cuộc họp của bảy đại diện các nước Hiệp ước
Warsaw tại Đông Berlin vào tháng 5 năm 1987.
Xe tăng Liên Xô, được đánh dấu bằng chữ thập màu trắng để
phân biệt với xe tăng Tiệp Khắc, trên đường phố Praha trong
cuộc xâm lược Tiệp Khắc của Hiệp ước Warsaw, 1968

Những năm 70 (TK XX) – 1991
Giai đoạn suy yếu và đi đến sụp đổ của Trật tự thế giới hai cực I-an-ta.

1970s

1980s

1989

Liên Xô và Mỹ tiến hành cuộc gặp gỡ

Liên Xô và Mỹ

Liên Xô và Mỹ cùng

cấp cao (1972) và kí kết nhiều văn kiện

đẩy mạnh đối

tuyên bố chấm dứt

quan trọng về hạn chế vũ khí chiến lược.

thoại, hợp tác.

Chiến tranh lạnh.

Sự sụp đổ của chủ nghĩa xã hội ở Đông Âu và sự tan rã của Liên Xô
đã chấm dứt sự tồn tại của Trật tự thế giới hai cực I-an-ta.

Tổng thống Mỹ Richard Nixon và Tổng Bí thư
Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản
Liên Xô Leonid Brezhnev ký các văn kiện trong
chuyến thăm năm 1972.

03/12/1989: Bush và Gorbachev tuyên bố
Chiến tranh Lạnh sắp kết thúc

Tư liệu 2
• Chiến tranh lạnh bắt đầu từ năm 1947 với
sự ra đời của Học thuyết Tru-man, kết
thúc với sự tan rã của Liên Xô năm 1991.
• Đó là “chiến tranh không nổ súng” nhưng
luôn gây ra tình trạng căng thẳng để thực
hiện “chính sách đối đầu” của Mỹ và các
nước tư bản đối với Liên Xô cùng các
nước xã hội chủ nghĩa.

Tổng thống thứ 33 của Hoa Kỳ, Harry Truman

Kết luận
•

Trật tự thế giới hai cực I-an-ta tồn tại từ năm 1945 đến năm 1991,
trải qua hai giai đoạn.

•

Sự sụp đổ của chủ nghĩa xã hội ở Đông Âu (vào cuối những năm
80 của thế kỉ XX), sự tan rã của Liên Xô (12/1991) đã chấm dứt sự
tồn tại của Trật tự thế giới hai cực I-an-ta.

02
NGUYÊN NHÂN VÀ TÁC ĐỘNG
CỦA SỰ SỤP ĐỔ TRẬT TỰ THẾ
GIỚI HAI CỰC I-AN-TA

a. Nguyên nhân sụp đổ
Thảo luận nhóm theo kĩ thuật khăn trải bản
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 3

Khai thác thông tin mục 2a

Nguyên nhân

Dẫn chứng

SGK tr.16, 17 kết hợp với các

 

 

nội dung vừa được học, hoàn

 

 

 

 

thành Phiếu học tập số 3.
Câu hỏi

1
4

2
3

Nguyên nhân thứ nhất
Sự đối đầu căng thẳng
khiến cả hai cực Xô - Mỹ
đều bị tốn kém về tài chính,
suy giảm thế mạnh kinh tế.
Hạn chế chạy đua vũ
trang để ổn định, củng
cố vị thế của mình.

Xe tăng Mỹ đối đầu xe tăng Liên Xô
tại chốt kiểm soát Charlie, Berlin.

Hình ảnh một căn cứ quân sự bên trong
lãnh thổ Cuba mà Mỹ cho rằng Liên Xô đã
triển khai vũ khí hạt nhân.
Đại diện Liên Xô, Cuba và Mỹ tại một cuộc họp khẩn
về cuộc khủng hoảng hạt nhân Cuba tại Liên Hợp

Nguyên nhân thứ hai

Giữa những năm 70 của
TK XX: xuất hiện chuyển
biến theo hướng hoà dịu
trong

quan

hệ

giữa

Đông Âu và Tây Âu.
Hiệp định Helsinki, đạo luật cuối cùng của Hội nghị về An ninh và
Hợp tác ở Châu Âu, được Mỹ, Canada và 33 nước Châu Âu ký kết
tại Helsinki năm 1975. Được trưng bày tại Nhà Lịch sử ở Bonn.

Dẫn chứng
Năm 1975, 33 nước châu Âu có thể chế
chính trị khác nhau (Liên Xô và các nước
xã hội chủ nghĩa Đông Âu), Mỹ và Cana-da kí kết Định ước An ninh và Hợp
tác châu Âu tại Hen-xinh-ki (Phần Lan)
Thủ tướng Cộng hòa Liên bang Đức (Tây
Đức) Helmut Schmidt, Chủ tịch Hội đồng Nhà

Xác nhận quyền bình đẳng của các

nước Cộng hòa Dân chủ Đức (Đông Đức)

quốc gia, giải quyết hoà bình các

Erich Honecker, Tổng thống Mỹ Gerald Ford

xung đột, sự hợp tác trên cơ sở nhu

và Thủ tướng Áo Bruno Kreisky

cầu chính đáng của các dân tộc.

Nguyên nhân thứ ba
Các nước trên thế giới vươn

Thắng lợi của phong trào giải

lên nhanh chóng, thoát khỏi

phóng dân tộc và sự ra đời

ảnh hưởng của hai cực.

của các quốc gia độc lập.

Thay đổi khuôn khổ của Trật
tự thế giới hai cực I-an-ta.

Dẫn chứng
Thắng lợi của cuộc kháng chiến
chống Mỹ, cứu nước của nhân
dân Việt Nam năm 1975.

Sáng 30/4/1975, từ khắp mọi hướng, hàng
trăm xe tăng, xe thiết giáp cùng bộ binh đồng
loạt thẳng tiến Phủ Tổng thống Ngụy quyền
Sài Gòn, giải phóng Sài Gòn.

Góp phần phá vỡ thực trạng của
Trật tự hai cực I-an-ta ở khu vực
Đông Nam Á.

Nhân dân Sài Gòn diễu hành mừng thành
phố được giải phóng

Bộ Chỉ huy Chiến dịch Hồ Chí Minh tại
căn cứ Tà Thiết - Lộc Ninh (tháng 4/1975)

Nguyên nhân thứ tư
Sự thay đổi trong cán cân kinh tế
thế giới: sự vươn lên mạnh mẽ của
Nhật Bản và các nước Tây Âu.

Tạo ra các trung tâm kinh tế
cạnh tranh với Mỹ, sự suy giảm
sức mạnh kinh tế của Liên Xô.

Khu công nghiệp ở Fukuoka,
Nhật Bản những năm 1970.

Dẫn chứng
Hệ thống tư bản chủ nghĩa xuất
hiện diễn đàn của các nền kinh
tế lớn (Nhóm G7).

Mỹ không còn là nước duy nhất
G7 năm 1977

đóng vai trò quyết định, chi phối
các nước phương Tây.

Nguyên nhân thứ năm
Khủng hoảng kinh
tế, xã hội
Những sai lầm trong
công cuộc cải tổ.

Suy giảm sức

Trật tự thế giới

mạnh, dẫn tới sự

hai cực I-an-ta

tan rã của Liên Xô.

sụp đổ.

Người dân Litva (nước thành viên của Liên Xô) tụ tập ở thủ
đô Vilnius vào ngày 12-1-1990 để đòi tách khỏi Liên Xô.
Litva là nước cộng hòa Xô viết đầu tiên tuyên bố độc lập.

Phong trào nổi loạn đòi ly khai cũng xảy ra

Lực lượng ly khai đối mặt với hàng rào binh sĩ

ở cộng hòa Xô viết Azerbaijan. Trong ảnh,

của Bộ Nội vụ phía trước trụ sở Đảng Cộng sản

một đám đông đang cản đường một đoàn

Tajikistan ở thủ đô Dushanbe vào ngày 15-1-

xe thiết giáp Liên Xô gần Ganja, Azerbaijan

1990. Giới chức Xô viết phải ban bố tình trạng

vào ngày 22-1-1990.

khẩn cấp trong thành phố này.

Tư liệu 3
•

Đầu những năm 70 của TK XX, xu thế hòa
hoãn Đông – Tây đã xuất hiện với những
cuộc gặp gỡ thương lượng Xô – Mỹ, mặc
dù còn những diễn biến phức tạp.

•

12/1989, trong cuộc gặp không chính thức
tại đảo Man-ta (Địa Trung Hải), hai nhà

Ông Gorbachev và Tổng thống Mỹ

lãnh đạo Xô – Mỹ là M. Goóc-ba-chốp và

George H.W. Bush khi đó gặp nhau

G. Bút-sơ đã có những tuyên bố hướng

năm 1989 để bàn về những tín hiệu của

đến chấm dứt Chiến tranh lạnh.

việc chính thức kết thúc Chiến tranh
Lạnh.

Tư liệu 4

“

Chúng ta đang đứng trước ngưỡng cửa
của một kỉ nguyên hoàn toàn mới trong
quan hệ Mỹ - Xô. Chúng ta hoàn toàn có

“

thể đóng góp theo cách riêng của mình
nhằm vượt qua sự chia rẽ ở châu Âu và
kết thúc cuộc đối đầu quân sự tại đó.

Phát biểu của Tổng thống Mỹ G. Bút-sơ trong cuộc gặp với
Tổng Bí thư ĐCS Liên Xô M. Goóc-ba-chốp, tháng 12/1989

b. Tác động
NHIỆM VỤ
Đọc mục Em có biết, thông tin mục
2b SGK tr.17 và thực hiện nhiệm
vụ: Nối thông tin ở cột A với thông tin
ở cột B cho phù hợp về tác động của
sự sụp đổ Trật tự thế giới hai cực Ian-ta đối với tình hình thế giới.